RSS

K a d ı n ı n Y a r a t ı l ı ş ı

06 Ara

K [01] K a d ı n ı n   Y a r a t ı l ı ş ı

İlgili Rivayetler Bağlamında Yeni Bir Yaklaşım,

Rağbet Yayınları, İstanbul 2001.

Yayıncı: Rağbet Yayınları

Yazar : Cemal Ağırman, Doç. Dr.

Kategori: İnceleme-Araştırma

ISBN: 975-6835-66-4

Sayfası: 285

Baskı: İstanbul 2001

 [Kitabın kapak yazısı]

İnsan neslinin bekasının iki temel unsurundan biri olan kadın, insanlık tarihi boyunca süregelmiş tartışmalarda çeşitli yönleriyle pek çok spekülasyonun odağı olmuştur. Buna bağlı olarak kadın konusu, hem mitolojilerde, hem de yaklaşık bütün dinlerde yer almıştır. Kimi zaman bu mitolojik bilgilerle dini bilgiler karışmış, kimi zaman kadın, olması gerekenden çok daha farklı bir bağlama oturtulmuştur.

Elinizdeki bu çalışma,  özellikle Türkiye’de ve dünyada yaşayan Müslümanları yakından ilgilendiren ve kadının yaratılışı hakkında bilgi veren  “kaburga hadisi” ile ilgili bilimsel bir araştırmadır. Yazar, kadının tarihi konumunu da göz önüne alarak son derece yararlı bir çalışma yapmıştır. Böyle bir çalışmanın yalnız Müslümanların değil, diğer semâvî din mensuplarının kadına yaklaşımına da ışık tutacağını ümit ediyoruz. Yazarın bu bilimsel ve özlü çalışmasının hak ettiği ilgiyi göreceğinde hiç kuşku yoktur.

Önsöz

Bir şeyin değeri ve önemi, onun icra ettiği fonksiyona göredir. Sünnetin değeri de, Müslümanın kendisine sunulan hayat modelinin uygulama örneklerini onda bulduğu bir müracaat kaynağı olmasından kaynaklanmaktadır. Bu yönüyle sünnet, Müslüman ferdin yapıp ettiklerinin ikinci derecedeki doğruluk ölçüsüdür.

Söylendiği anda veya daha sonra, Kur’an-ı Kerîm gibi, dikte edilerek tamamı kayda geçirilmediği ve nakli de -genele nispetle pek azı müstesna- tevatüren olmadığı için sünnetin sübûtu kat‘î değil, zannîdir.

Fakat hadisin sübûtunun zannî olması onunla amel etmemeyi gerektirmez. Kur’an’da sübûtu kat‘î olmakla beraber delâleti zannî olan âyetlerlerin bulunduğu bir gerçektir. Bu itibarla âyetlerin sübûtu kat‘î, delâleti zannî; hadisinki ise sübûtu zannî delâleti kat‘î olabilmektedir. Fakat sonuçta burada nassların her ikisinde de zan söz konusudur. Ancak onların bu yönü kendileri ile amel etmeye engel teşkil etmez. Gerçi bu mânâda tarih boyunca Hz. Peygamber’in örnekliği ve sünnetinin önemini reddeden büyük bir grup veya fırka olmamıştır. Genelde asıl ihtilaf ve problem, sünnetin subûtunda ve anlaşılıp yorumlanmasında olmuştur. Yanlış anlama ve yorumlamalar, bazı hadislerin gereksiz yere devre dışı bırakılmasına sebep olabilmektedir.

Sünnetin nakli tevatüren olmadığı için, -kasıtlı veya kasıtsız- ona bir takım uydurma sözler ve isrâîliyat sızabilmiştir. Bunu önlemeye yönelik kayda değer tedbirler alınmış olmakla beraber, sızmalar tamamen önlenememiştir. İşte bu yüzden metin tenkidi kuralları doğmuştur. Yapılan bütün samimî ve ilmî gayretler, kuşkusuz sahih sünneti tespit ve korumaya yö­neliktir. Çabaların değeri sünnetin öneminden kaynaklanmaktadır.

Sünnetin tespit (sübût) probleminin yanı sıra, diğer önemli bir problemi de, anlama problemidir. Bu sebeple hadisle amel etmek için -özellikle problemli gözükenlerde- üç temel aşamayı dikkate almak gerekir. Birinci aşama, hadisin sened tenkidinin yapılmasıdır. Ancak bu tenkit, nihâî mânâda hadisin sıhhatini tespit için değildir; daha ziyade diğer tenkit kurallarına başvurup vurmamada yönlendirici bir rol oynar. İkinci aşamada hadisin doğru anlaşılmasına çalışılmalıdır. Hadisi doğru anlamak, diğer bütün çabaların gayret ve hedefi olmalıdır. Metin tenkidi üçüncü ve son aşamada yapıl­ması gereken bir işlemdir.

Yanlış anlaşılıp yorumlanan, dolayısıyla -kasıtlı veya kasıtsız- İslâm’ın yaratılış felsefesi ile ilgili bazı yanlış kanaatlerin oluşmasına dayanak gösterilen hadislerden biri de “kadının kaburga kemiğinden yaratıldığı”nı ifade eden hadistir. Bu tip hadislerin tek tek ele alınıp tenkidi yapılmalı ve sonuçta onların hem senet hem de metin yönünden sıhhati konusunda bir karar verilmelidir. Bizi bu hadisin tenkit ve değerlendirmesine yönelten faktör de, böyle bir amaç olmuş­tur.

Bu araştırmamız bir giriş ve beş bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde, Hadis İminin genel problemleri, araştırmanın amacı ve metodu hakkında kısa bir bilgi verilmiştir.

Birinci Bölüm’de, söz konusu hadisin metninin anlaşılmasına yardımcı olacak konular ele alınmıştır. Bu çerçevede ilk insan Hz. Âdem’in ve eşi Havvâ’nın yaratılışı, tarih boyunca çeşitli toplum, inanç ve kültürlerde İslamiyet öncesi kadının durumu ve daha sonra İslamiyet’in kadına getirdiği statü kısaca ele alınmıştır.

İkinci Bölüm’de kadının yaratılışı ile ilgili hadisin varyantları ve hadis literatürüne dağılımları, rivâyetlerin sened tahlili ve bu esnada kullanılan cerh ve ta’dîl lafızlarının mânâları ele alınmıştır. Burada sened tahlilinin yanı sıra senedler de şema halinde gösterilmiş. Ayrıca râviler hakkında yapılan değerlendirme baremleri güncelleştirilerek tablo halinde gösterilmiş, böylece cerh ve ta‘dîl lafızlardan kastedilen anlam biraz daha somutlaştırılmaya çalışılmıştır.

Üçüncü Bölüm’de araştırmamıza konu olan rivâyetlerde yer alan lafızların genel bir tahlili ve metnin inşasına yardımcı olacak ipuçlarının tespit ve değerlendirmesi yapılmış, daha sonra metin inşası işlemine geçilmiştir.

Dördüncü Bölüm’de musanniflerin, hadisi algılama ve ele alış biçimleri, şârihlerin hadis hakkındaki yorumları ele alınmıştır. Ayrıca müfessirlerin, hadisin anlamlandırılmasında esas alınan âyet hakkındaki yorumlarına da yer verilmiştir. Dolayısıyla kadının yaratılışı konusunda ileri sürülen görüşlere yer verilmiş, ayrıca ilgili görüşler şemalarla biraz daha somut ve anlaşılır hale getirilmeye çalışılmıştır.

Beşinci Bölüm’de hadise olumlu ve olumsuz yaklaşımlarda bulunanların değerlendirmeleri ele alınmış, bu değerlendirmelerin tahlili ve tenkidi yapıldıktan sonra metin tenkidi kuralları çerçevesinde hadisin tenkidi ve değerlendirmesi yapılmış ve bu çerçevede muhtemel sonuçlar değerlendirilmiştir. Araştırmamız bir sonuç ve yeni bir yaklaşım denemesi ile son bulmuştur.

Doç. Dr. Cemal AĞIRMAN

SİVAS 2001

  

İ Ç İ N D E K İ L E R

ÖNSÖZ    11

KISALTMALAR 15

GİRİŞ

AMAÇ VE METOT

(19- 24)

 I. PROBLEM    19

 II. ARAŞTIRMANIN AMACI VE ÖNEMİ    20

III. ARAŞTIRMANIN METODU 21

BİRİNCİ BÖLÜM

ÂDEM İLE EŞİNİN YARATILIŞI VE KADININ GENEL DURUMU

(27 – 49)

  I. MİTOLOJİYE GÖRE    27

 II. KUR’ÂN’A VE DİĞER KUTSAL KİTAPLARA GÖRE    30

III. TARİH BOYUNCA KADININ DURUMU    33

A. İSLÂM’DAN ÖNCE KADIN 33

B. İSLÂM’IN KADINA BAKIŞI 38

1. Cinsiyet Farklılığı 39

2. Kadın-Erkek Eşitliği 40

3. Kadının Hakları 47

IV. DEĞERLENDİRME 48

İKİNCİ BÖLÜM

RİVÂYETLERİN SENED TAHLİLİ VE TENKİDİ

(53-127)

 I. İLGİLİ RİVÂYETLER 53

II. RİVÂYETLERİN SENED TAHLİLİ VE TENKİDİ 82

A. TEŞBİH VERSİYONU İLE GELEN  RİVÂYETLER 87

B. YARATMA VERSİYONU İLE GELEN RİVÂYETLER 107

C. RÂVİLERİN TENKİDİNDE KULLANILAN  KAVRAMLARIN BAZI ÖZELLİKLERİ 115

D.    CERH VE TA‘DÎL LAFIZLARININ GÜNCELLEŞTİRİLMESİ    119

Tablo 1    120

Tablo 2    121

Tablo 3    121

Tablo 4    122

Tablo 5    122

Tablo 6    122

Tablo 7    123

Tablo 8    123

E. İLGİLİ RİVÂYETLERİN İSNAD ŞEMALARI 124

1. Ebû Hurayra Tarîki 124

Çizim 1    124

Çizim 2    124

2. Ebû Zer Tarîki    125

Çizim 3    125

3. Semura  Tarîki    126

Çizim 4    126

4. Aişe Tarîki    126

Çizim 5    126

III. DEĞERLENDİRME 127

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

RİVÂYETLERİN METİN TAHLİLİ VE METNİN İNŞASI

(131-180)

I. RİVÂYET LAFIZLARININ TAHLİLİ    131

A. Hz. İBRAHİM’E ATFEDİLEN RİVÂYETLER     131

B. Hz. PEYGAMBER’DEN NAKLEDİLEN RİVÂYETLER    134

1. Aişe Rivâyeti    134

2. Ebû Mûsâ el-Eş‘arî Rivâyeti 135

3. Ebû Hurayra Rivâyeti     135

a. Ebû Hâzim’den Gelen Rivâyetler    135

b. Ebû Salih’den Gelen Rivâyetler    138

c. Aclân’dan Gelen Rivâyetler    139

d. A‘rac’den Gelen Rivâyetler    140

e. Saîd b. el-Museyyeb’den Gelen Rivâyetler 142

f. Hasan el-Basrî’den Gelen Rivâyetler 144

4. Ebû Zer Rivâyeti 145

5. Semura Rivâyeti 146

C. RİVÂYETİN TARİHÎ AKIŞ İÇERİSİNDEKİ KULLANIMI 147

D. RİVAYETİN VERSİYONLARINDA YER ALAN TEMEL ÖĞELER148

E. RİVÂYETİN VERSİYONLARININ DAĞILIMI 150

1. Kütüb-i tis‘adaki Dağılımı 150

2. Kütüb-i tis‘a Dışı Eserlerdeki Dağılımı 151

3. Çeşitli Yönlerden Dağılımı Ve Oranları 152

Tablo 1 152

Tablo 2 152

Tablo 3 153

Tablo 4 153

Tablo 5 154

II. METNİN İNŞASI 155

A. GENEL TABLO    163

B. Hz. İBRAHİM’E ATFEDİLEN VERSİYONLARIN SÖZCÜK TABLOSU VE METİN İNŞASI 167

1. Versiyonların Sözcük Tablosu 168

2. Muhtemel Metnin İnşası 169

C.  Hz. PEYGAMBER’DEN NAKLEDİLEN VERSİYONLARIN SÖZCÜK TABLOSU VE

METİN İNŞASI 169

1. Teşbihli Versiyonların Sözcük Tablosu 169

2. Teşbihli Versiyonların Muhtemel Metni 172

3. Yaratma İçerikli Versiyonların Sözcük Tablosu 172

4. Yaratma İçerikli Versiyonların Muhtemel Metni 176

III. DEĞERLENDİRME 177

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM

İLGİLİ HADİSE YÖNELİK YORUMLAR

(183-223)

I. HADİS MUSANNIFLARININ YORUMLARI    183

A. BUHÂRΠ   183

B. MÜSLİM    185

C. TİRMİZΠ   186

D. DÂRİMΠ   186

E. NESÂΠ   187

F. İBN HİBBÂN    187

G. BEYHÂKΠ   188

II. HADİS ŞÂRİHLERİNİN YORUMLARI    189

A. KADININ İLK YARATILIŞI İLE İLGİLİ YORUMLAR     190

B. KADINA İYİ DAVRANMA TAVSİYESİ İLE İLGİLİ YORUMLAR    196

III. HADİSİN YORUMUNDA ESAS ALINAN ÂYET    199

A. İNSANIN YARATILIŞI İLE İLGİLİ BAZI ÂYETLER    200

B. NİSÂ SÛRESİNİN BİRİNCİ ÂYETİ İLE İLGİLİ YORUMLAR    201

1. Nefs Kelimesinin Sözlük Anlamı    202

2. Âyetin Tefsirinde Takip Edilen Metotlar    203

3. Tefsircilerin Yorumları    203

a. “Ey İnsanlar!” Hitâbının Muhatapları    203

b. Tek Nefisten  Kastedilenler    205

c. Ayetteki “Minhâ” Zamirinin Merciî    208

d. “Nefs”in “Eş”inden Kastedilen Anlam    209

4. Kadının Yaratılışı    210

5. İlgili Yorumlardan Çıkan Sonuçların Tablosu     216

6. Tabloya Göre Âyete Verilebilecek Mânâlar    217

7. İlk Yaratılışın Şematik Formülasyonu    217

Çizim: 1    217

Çizim: 2    218

Çizim: 3    219

IV. DEĞERLENDİRME     219

 

BEŞİNCİ BÖLÜM

İLGİLİ HADİSE YÖNELTİLEN TENKİTLER

(227-276)

  I. HADİSE OLUMLU YAKLAŞIMLAR    227

 II. HADİSE OLUMSUZ YAKLAŞIMLAR    231

III. HADİSİN METİN TENKİDİ AÇISINDAN TAHLİLİ    241

A. KUR’AN’A ARZ    242

B. AKLA ARZ    249

C. MÜSBET İLME ARZ    252

D. TARİHÎ BİLGİLERE ARZ    253

IV. HADİSİ ANLAMLANDIRMADA YENİ BİR YAKLAŞIM: DİLSEL BOYUT    254

V. DEĞERLENDİRME    260

SONUÇ    270

BİBLİYOGRAFYA    277

***

 
Yorum yapın

Yazan: Aralık 6, 2007 in Genel

 

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s

 
%d blogcu bunu beğendi: